Jeżowce i gąbki w krzemieniu: jak je rozpoznać na plaży

Krzemień to najpowszechniejszy kamień na bałtyckich plażach. Wiele krzemieni ma w sobie skamieniałość, bo powstały w kredowym mule, wokół zwierząt i gąbek. Wystarczy wiedzieć, jak patrzeć.

Skąd skamieniałości w krzemieniu

Krzemień tworzył się w kredowym osadzie na dnie dawnego morza. Krzemionka osadzała się wokół organizmów i w norach zwierząt. Dlatego w krzemieniu zachowały się kształty, które w miękkiej kredzie rozpadły się dawno temu. Lądolód wyrywał krzemienie z kredowego podłoża i przesuwał je na południe, a dziś morze wypłukuje je z gliny klifu.

Jeżowce

Najłatwiej rozpoznać kredowe jeżowce nieregularne. Mają kształt miseczki, hełmu albo kopułki o średnicy od kilku do kilkunastu centymetrów.

• Pięć ramion. Na wierzchu widać pięć pasów drobnych punktów, które biegną od szczytu jak promienie gwiazdy. To najpewniejsza cecha.
• Odlew wnętrza. Często zostaje tylko krzemienny odlew. Jest gładki, bez skorupy, ale kształt i pięciopromienna symetria są nadal widoczne.
• Podstawa. Spód bywa płaski, z otworem gębowym przesuniętym ku jednej stronie.

Zwykły, guzowaty krzemień nie ma symetrii. Jeśli widzisz pięć powtarzających się pasów, to jeżowiec. Rozmiar nie ma znaczenia: mały okaz ma ten sam wzór co duży. Zdarzają się też okazy przecięte na pół, w których widać wnętrze wypełnione krzemieniem.

Gąbki

Skamieniałe gąbki są mniej oczywiste. Szukaj kształtów kielichowatych, palczastych albo grzybowatych. Powierzchnia bywa porowata, jakby upstrzona dziurkami, albo ma delikatną siatkę. W żwirach trafiają się też drobne kulki o średnicy kilku milimetrów. Często są to maleńkie gąbki.

Krzemienie o kształcie rozgałęzionej rurki to zwykle wypełnione nory zwierząt, a nie gąbki. Nie są mniej ciekawe, ale to inna skamieniałość.

Mszywioły i inne drobiazgi

Na powierzchni niektórych krzemieni widać delikatne siateczki lub gałązki. To mszywioły, kolonie drobnych zwierząt. Dobrze je widać pod lupą 10x.

Jak sprawdzić kamień

1. Zwilż go. Mokry krzemień pokazuje wzór wyraźniej.
2. Obejrzyj z boku. Światło padające z boku podkreśla pas punktów i pory.
3. Szukaj symetrii. Naturalny krzemień jej nie ma, jeżowiec ma.
4. Nie rozbijaj na plaży pod klifem. Odpryski są ostre, a ściana może się osunąć. Jeśli rozbijasz kamień, zrób to z dala od klifu, w okularach i rękawicach.

Uważaj na złudzenia. Dziury w kamieniu i łuski często są efektem wietrzenia, nie skamieniałością. Prawdziwa skamieniałość ma powtarzalny, symetryczny wzór.

Najczęstsze pomyłki

Kamień z naturalną dziurą na wylot to zwykle efekt wymywania, nie skamieniałość. Biała, kredowa skorupa na krzemieniu to jego naturalna otoczka. Kruchy, jasny nalot na powierzchni to patyna z wietrzenia. Skamieniałość zawsze ma powtarzalny kształt albo wzór. Jeśli go nie widzisz po zwilżeniu i obejrzeniu z boku, odłóż kamień.

Gdzie szukać

Krzemieni jest wszędzie tam, gdzie klify budują gliny lodowcowe. Najlepsze zbiory pochodzą z Pomorza Zachodniego: Trzęsacz, Rewal, Niechorze i Pobierowo. Dobre są też Ustronie Morskie i Jastrzębia Góra. Szukaj na żwirowych pasach po sztormie. Termin wyprawy wybierz z prognozą skamieniałości.

O belemnitach, które często leżą obok krzemieni, przeczytasz w poradniku belemnity, czyli piorunowe strzałki. Zasady zbierania opisujemy w poradniku o przepisach. Okazy przechowuj w suchym pudełku, z karteczką z miejscem i datą.