Etyka i prawo obserwacji zwierząt w Polsce

Dobra obserwacja to taka, po której zwierzę nie zmieniło planów przez ciebie. Polskie prawo idzie w tę samą stronę: zakazuje płoszenia wielu gatunków, a w parkach narodowych i rezerwatach dodaje własne zakazy. Poniżej masz najważniejsze przepisy i praktyczne zasady.

Płoszenie gatunków chronionych

Art. 52 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody wymienia zakazy, które można wprowadzić wobec zwierząt chronionych. Są wśród nich umyślne płoszenie lub niepokojenie (pkt 12), płoszenie w miejscach noclegu, w okresie lęgowym i w miejscach żerowania zgrupowań ptaków migrujących lub zimujących (pkt 13) oraz fotografowanie, filmowanie lub obserwacja mogące powodować płoszenie lub niepokojenie (pkt 14).

Które zakazy dotyczą którego gatunku, określa rozporządzenie w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt. Jego § 6 mówi, że dla gatunków oznaczonych w załączniku symbolem (1) obowiązuje zakaz umyślnego płoszenia, dla symbolu (2) zakaz płoszenia w miejscach noclegu, rozrodu i żerowania stad, a dla symbolu (3) zakaz fotografowania, filmowania i obserwacji, które mogą płoszyć. Zanim zaczniesz fotografować przy gnieździe, sprawdź status gatunku w załączniku.

Zasada praktyczna. Jeśli zwierzę przestaje żerować, patrzy na ciebie, ostrzega głosem albo odchodzi, jesteś za blisko. Cofnij się, zanim odleci.

Strefy ochrony wokół gniazd

Regionalny dyrektor ochrony środowiska może wyznaczyć strefy ochrony ostoi, miejsc rozrodu i regularnego przebywania niektórych zwierząt (art. 60 ust. 3 ustawy). Dotyczy to na przykład bielika i bociana czarnego. Takie strefy nie są oznaczone w terenie, a ich położenie nie jest publiczne, właśnie po to, żeby chronić gniazda. Jeśli zobaczysz gniazdo dużego ptaka drapieżnego, nie podchodź i nie publikuj jego położenia.

Parki narodowe i rezerwaty

Art. 15 ust. 1 ustawy zakazuje w parkach narodowych i rezerwatach między innymi:

umyślnego płoszenia zwierząt kręgowych i zbierania poroży (pkt 3),
chodzenia, jazdy rowerem i konno poza wyznaczonymi szlakami (pkt 15),
wprowadzania psów na obszary ochrony ścisłej i czynnej, poza miejscami wyznaczonymi (pkt 16),
zakłócania ciszy (pkt 20) i biwakowania poza wyznaczonymi miejscami (pkt 23),
budowy obiektów, z wyjątkiem tych, które służą parkowi (pkt 1).

Za umyślne złamanie tych zakazów grozi kara aresztu albo grzywny (art. 127), a za złamanie zakazów ochrony gatunkowej bez zezwolenia także (art. 131 pkt 14). Sprawy rozpatruje sąd według Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Czatownie i zezwolenia

W parku narodowym nie postawisz własnej czatowni bez zgody dyrektora, bo nie wolno budować obiektów ani zostawać poza szlakami. Niektóre parki udostępniają własne czatownie albo wydają zgodę na fotografowanie poza szlakiem. Ustawa traktuje fotografowanie i filmowanie jako formę udostępniania parku (art. 5 pkt 22), a dyrektor może pobierać za to opłaty (art. 12). Na przykład Drawieński Park Narodowy w regulaminie z 2014 roku podawał 100 zł za dzień zdjęć ze szlaku i 150 zł poza szlakiem przy pracy zarobkowej.

Gdy chcesz fotografować gatunek chroniony w sposób, który może go niepokoić, potrzebujesz zezwolenia na odstępstwo od zakazu. Wydaje je regionalny dyrektor ochrony środowiska, a w części spraw Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska. W lesie państwowym poza parkiem ustawienie stałej czatowni uzgodnij z nadleśnictwem, bo to ono zarządza terenem.

Drony

Prawo lotnicze (art. 124 ust. 1) ogranicza loty nad parkami narodowymi i rezerwatami. Wiele parków leży w strefach geograficznych dla dronów. Bieszczadzki Park Narodowy razem z otuliną to strefa EP R10, a zarządzenie dyrektora z 2024 roku zakazuje lotów nad terenami udostępnionymi. Przed każdym lotem sprawdź mapę stref na dronemap.pansa.pl. Nawet tam, gdzie lot jest legalny, dron nad stadem ptaków może być płoszeniem w rozumieniu ustawy.

Dystans w praktyce

Żubr: co najmniej 50 m według Białowieskiego Parku Narodowego, lepiej 100 m.
Foki: nie podchodź do foki na plaży. Zgłoś ją Błękitnemu Patrolowi WWF pod numerem 795 536 009.
Łoś: szczególnie uważaj na klempę z młodym wiosną.
Stada ptaków: zostań w samochodzie lub na wieży, nie idź na pole.

Za płoszenie fok przy ujściu Wisły dla zdjęć zdarzały się kary do 5 tys. zł.

Dobre obyczaje

Nie dokarmiaj dzikich zwierząt i nie wykładaj przynęty, żeby je zwabić.
Nie odtwarzaj głosów ptaków, szczególnie w sezonie lęgowym.
Nie publikuj lokalizacji gniazd, nor i miejsc rozrodu.
Nie odcinaj zwierzętom drogi ucieczki i nie otaczaj ich w kilka osób.
Psa trzymaj na smyczy albo zostaw w domu.

Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków opisuje podobne zasady w poradniku o etycznej fotografii przyrody. Konkretne miejsca i ich zasady znajdziesz na stronach spotów, na przykład Mewia Łacha albo Białowieża.

Źródła

Nie przegap następnego okna

Najlepsze okna trwają kilka godzin: po sztormie, po deszczu, w bezchmurną noc z aktywnym Słońcem. Zapisz się, a damy znać mailem, gdy indeks w Twoich miejscach przekroczy 60.