Gdzie i ile dzikich ziół wolno zbierać: Polska i za granicą

To nie jest porada medyczna ani prawna. Nie piszemy, na co pomagają zioła, i nie składamy oświadczeń zdrowotnych. Przepisy opisujemy tak, jak je rozumiemy, i podajemy źródła. W razie wątpliwości zapytaj nadleśnictwo, dyrekcję parku albo regionalną dyrekcję ochrony środowiska (RDOŚ).

W polskich lasach państwowych zioła możesz zbierać na własny użytek. Są jednak trzy ograniczenia: miejsca, w których zbierać nie wolno, gatunki chronione i zbiór na sprzedaż. Za granicą zasady są podobne w duchu, ale różne w szczegółach.

Polska: lasy

Dziko rosnące zioła, owoce i grzyby to płody runa leśnego. Ustawa o lasach (art. 27) udostępnia lasy Skarbu Państwa do ich zbioru na potrzeby własne. Zbiór dla celów przemysłowych, czyli na sprzedaż w większej skali, wymaga umowy z nadleśnictwem.

Zbierać nie wolno tam, gdzie obowiązuje zakaz wstępu (art. 26): w uprawach leśnych do 4 m wysokości, na powierzchniach doświadczalnych, w ostojach zwierząt i na terenach okresowo zamkniętych, np. z powodu zagrożenia pożarowego. Art. 30 zabrania też zbioru w miejscach oznakowanych tablicą zakazu, rozkopywania gruntu i niszczenia roślin. W lesie prywatnym właściciel może zakazać wstępu tablicą (art. 28).

Polska: parki narodowe i rezerwaty

W parkach narodowych i rezerwatach przyrody obowiązuje zakaz zbioru dziko występujących roślin i grzybów oraz ich części (ustawa o ochronie przyrody, art. 15 ust. 1 pkt 13). Wyjątkiem są miejsca wyznaczone przez dyrektora parku albo, w rezerwacie, przez RDOŚ. W parkach krajobrazowych, na obszarach chronionego krajobrazu i Natura 2000 zbiór na własny użytek zwykle jest dozwolony, ale mogą obowiązywać lokalne zakazy. Naruszenie zakazów w parku lub rezerwacie to wykroczenie zagrożone aresztem albo grzywną (art. 127).

Polska: gatunki chronione

Gatunki chronione wymienia rozporządzenie Ministra Środowiska z 9 października 2014 r. (Dz.U. 2014 poz. 1409). Na październik 2026 r. nie ma aktu, który by je zastąpił. Wobec dziko rosnących okazów obowiązują m.in. zakazy zrywania, zbioru, posiadania i sprzedaży. Za naruszenie grozi areszt albo grzywna (ustawa o ochronie przyrody, art. 131 pkt 14).

Gatunek	Status	Co wolno
Czosnek niedźwiedzi	ochrona częściowa	Zbiór tylko z zezwoleniem RDOŚ lub GDOŚ, ręcznie, z licznych populacji w woj. śląskim, małopolskim i podkarpackim, zostawiając co najmniej 75% populacji, bez uszkadzania cebul. Bez zezwolenia nie wolno.
Rokitnik zwyczajny	ochrona częściowa	Zbiór owoców tylko z zezwoleniem, bez uszkadzania krzewów, poza wydmami i klifami.
Kocanki piaskowe	ochrona częściowa	Zbiór koszyczków tylko z zezwoleniem, zostawiając co najmniej 75% populacji.
Bobrek trójlistkowy	ochrona częściowa	Ścinanie ziela tylko z zezwoleniem, raz na 5 lat w tym samym miejscu.
Arnika górska	ochrona ścisła	Nie wolno zbierać.
Macierzanka wczesna	ochrona ścisła	Nie wolno zbierać. Pospolita macierzanka piaskowa nie jest chroniona.
Pierwiosnek wyniosły, zimowit jesienny, cis	ochrona częściowa	Nie wolno zrywać. Zimowit i cis są trujące.

Zakazy dotyczą roślin dziko rosnących. Czosnek niedźwiedzi czy rokitnik z własnego ogrodu albo plantacji możesz zbierać i sprzedawać. Nie wolno jednak przesadzać dzikich roślin do ogrodu bez zezwolenia. Jałowiec, konwalia i marzanka wonna nie są obecnie chronione.

Wielka Brytania

W Anglii i Walii wolno zrywać liście, kwiaty i owoce dziko rosnących roślin, ale wyrywanie z korzeniem bez zgody właściciela lub osoby uprawnionej jest przestępstwem (Wildlife and Countryside Act 1981, s. 13). Roślin z załącznika 8 nie wolno nawet zrywać. Zbiór na sprzedaż bez zgody może być kradzieżą (Theft Act 1968, s. 4(3)). W Szkocji kodeks dostępu pozwala zbierać na własny użytek, a zbiór handlowy wymaga zgody właściciela. Na terenach SSSI i w rezerwatach obowiązują dodatkowe ograniczenia.

Niemcy

Paragraf 39 ust. 3 federalnej ustawy o ochronie przyrody (BNatSchG) pozwala każdemu zebrać dziko rosnące kwiaty, trawy, owoce, grzyby i zioła w małych ilościach na własny użytek, ostrożnie i tylko tam, gdzie nie ma zakazu wstępu. Potocznie mówi się o zasadzie garści (Handstraußregel). Zbiór zarobkowy wymaga zezwolenia urzędu ochrony przyrody (§ 39 ust. 4). W rezerwatach (Naturschutzgebiet) i parkach narodowych zbierać zwykle nie wolno.

Francja

Rośliny należą do właściciela gruntu. W lasach państwowych i gminnych zbiór na własny użytek jest zwykle tolerowany, a w prywatnych potrzebna jest zgoda. Prefekt może zakazać lub ograniczyć zbioru wybranych gatunków, np. arniki czy goryczki żółtej (Code de l'environnement, art. L412-1 i R412-1). Za naruszenie takiego zarządzenia grożą wysokie kary.

Czechy

Czeska ustawa o lasach (zákon 289/1995 Sb., § 19) pozwala każdemu zbierać na własny użytek owoce leśne, bez szkody dla lasu. Sprzedaż tego, co zebrane w cudzym lesie, nie jest objęta tym prawem. W parkach narodowych i rezerwatach zbiór ograniczają przepisy o ochronie przyrody, a gatunki chronione są wyłączone.

Skandynawia

W Szwecji allemansrätten pozwala zrywać dzikie kwiaty, zioła i owoce, które nie są chronione, także na prywatnym gruncie, ale bez wykopywania roślin i nie przy domach. Podobnie działa prawo każdego człowieka w Finlandii (jokamiehenoikeudet) i w Norwegii (allemannsretten). W rezerwatach mogą obowiązywać zakazy, a listy gatunków chronionych prowadzą władze regionów.

USA

W lasach narodowych (National Forest) zasady ustala każdy las. Na przykład w Mount Hood w Oregonie bez pozwolenia możesz zebrać do 3 galonów jagód rocznie, bez prawa sprzedaży. W lasach narodowych Karoliny Północnej na własny użytek wolno zebrać do 3 funtów czosnku ramps. Zbiór na sprzedaż zawsze wymaga płatnego pozwolenia. W parkach narodowych (National Park) zbierać można tylko to, na co pozwala regulamin konkretnego parku.

Źródła

Nie przegap następnego okna

Najlepsze okna trwają kilka godzin: po sztormie, po deszczu, w bezchmurną noc z aktywnym Słońcem. Zapisz się, a damy znać mailem, gdy indeks w Twoich miejscach przekroczy 60.