Jadalne wodorosty: gatunki, przepisy, jod i zbiór bez szkody

Na brzegach Wielkiej Brytanii, Irlandii, Bretanii i Norwegii rośnie kilka gatunków wodorostów, które od wieków trafiają na talerz. Zbiór jest prosty, ale trzeba znać trzy rzeczy: które gatunki są jadalne, kto jest właścicielem brzegu i ile jodu zjadasz.

Gatunki warte poznania

Gatunek	Gdzie rośnie	Jak się je
Rodymenia palczasta (dulse, Palmaria palmata)	Czerwone liście na skałach i listownicach, dolny brzeg	Suszona jako przekąska, do zup
Sałata morska (Ulva)	Cienkie zielone płaty w kałużach i na skałach	Na surowo po umyciu, do sałatek
Listownica cukrowa (Saccharina latissima)	Długie, pofalowane plechy na samym dole brzegu	Do bulionów, jak kombu
Listownica palczasta (Laminaria digitata)	Szerokie, podzielone plechy przy najniższej wodzie	Do bulionów, bardzo mało naraz
Chrząstnica kędzierzawa (carrageen, Chondrus crispus)	Niskie, rozgałęzione kępki, dolny brzeg	Do zagęszczania deserów i zup
Szkarłatnica (laver, Porphyra)	Cienkie, śliskie błony na skałach, często w strefie pływów	Długo gotowana (walijski laverbread) lub suszona

Na brzegach Atlantyku spotkasz też morskie spaghetti (Himanthalia elongata) i wakame (Undaria pinnatifida), gatunek obcy, który się rozprzestrzenia. Unikaj wodorostów z rodzaju Desmarestia: część gatunków zawiera kwas siarkowy i może podrażnić przewód pokarmowy. Zbieraj tylko to, co rozpoznajesz na pewno.

Jod: najważniejsze ostrzeżenie

Wodorosty brunatne, szczególnie listownice, gromadzą bardzo dużo jodu. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) ustalił górny bezpieczny poziom spożycia jodu dla dorosłych na 600 µg dziennie. Mały kawałek suszonej listownicy może przekroczyć tę dawkę. Nadmiar jodu zaburza pracę tarczycy, a objawy przypominają niedobór.

Listownice traktuj jak przyprawę do bulionu, nie jak warzywo.
Gotowanie i wylanie wody zmniejsza ilość jodu w samej plesze, ale przechodzi on do bulionu.
Kobiety w ciąży, osoby z chorobami tarczycy i małe dzieci powinny szczególnie uważać i zapytać lekarza.
Wodorosty czerwone i zielone (rodymenia, sałata morska, szkarłatnica) mają zwykle mniej jodu niż listownice, ale nadal więcej niż warzywa lądowe.

Czysta woda

Wodorosty nie filtrują wody tak jak małże, ale wchłaniają z niej metale i zanieczyszczenia. Nie zbieraj przy portach, ujściach kanalizacji, ujściach rzek z miast ani po ulewnych deszczach. Sałata morska bujnie rośnie tam, gdzie woda jest przeżyźniona, więc jej obfitość nie świadczy o czystości. Wyrzucone na plażę wodorosty zostaw w spokoju, bo mogą się już rozkładać.

Czy wolno zbierać

Przepisy zależą od kraju i od właściciela brzegu. Zbiór komercyjny prawie wszędzie wymaga zgody lub licencji. Zbiór na własny użytek jest zwykle tolerowany, ale nie wszędzie.

Wielka Brytania. Dużą część dna strefy pływów posiada The Crown Estate, resztę inni właściciele. Niewielkie ilości na własny użytek są zwykle tolerowane. W rezerwatach może obowiązywać zakaz, jak na Seaford Head w Sussex, a na obszarach SSSI i w strefach morskich sprawdź zasady.
Irlandia. Brzeg morski należy co do zasady do państwa. Komercyjny zbiór wymaga licencji, a w niektórych miejscach istnieją tradycyjne prawa lokalnych zbieraczy. Na własny użytek bierz niewiele.
Francja. W Bretanii zbiór zawodowy wodorostów jest regulowany i wymaga licencji. Dla amatorów obowiązują zasady lokalne, sprawdź je w prefekturze lub na pecheapied-responsable.fr.
Dania. Park Narodowy Morze Wattowe prosi, by zbierać tylko tam, gdzie wolno chodzić, i tylko tyle, ile zmieścisz w siatce.

Jak zbierać, żeby odrosło

Tnij nożyczkami lub nożem, nigdy nie wyrywaj. Zostaw nasadę (chwytnik) i dolną część plechy, wtedy glon odrośnie.
Bierz z różnych roślin po trochu, nie wycinaj jednej kępy do zera.
Zbieraj żywe, przytwierdzone wodorosty, nie z plaży.
Nie zbieraj więcej, niż zjesz lub wysuszysz w kilka dni.
Pamiętaj, że listownice rosną przy najniższej wodzie, więc pilnuj przypływu. Zasady opisuje poradnik pływy dla początkujących.

Jak zacząć bez ryzyka

Na początek wybierz dwa gatunki, które trudno pomylić: rodymenię i sałatę morską. Rodymenia ma ciemnoczerwone, płaskie, rozwidlone liście i rośnie często na trzonach listownic. Sałata morska to jasnozielone, cienkie jak folia płaty. Weź ze sobą atlas lub zdjęcia i porównuj na miejscu. Gdy masz wątpliwości, zostaw glon w morzu. Kilka garści wystarczy na kilka posiłków, bo po wysuszeniu wodorosty tracą większość masy.

W domu

Opłucz wodorosty w zimnej wodzie, żeby usunąć piasek i drobne zwierzęta. Susz w przewiewnym miejscu lub w suszarce w niskiej temperaturze. Suszone przechowuj w szczelnym słoju. Świeże zjedz w ciągu jednego, dwóch dni.

W polskiej części Bałtyku woda jest za mało słona dla większości gatunków z tej listy, a latem kwitną tam sinice. Nie zbieraj wodorostów z polskiej plaży do jedzenia.

Źródła

Nie przegap następnego okna

Najlepsze okna trwają kilka godzin: po sztormie, po deszczu, w bezchmurną noc z aktywnym Słońcem. Zapisz się, a damy znać mailem, gdy indeks w Twoich miejscach przekroczy 60.