Czy można sprzedawać dzikie zioła? Skup, sanepid i zakaz oświadczeń zdrowotnych

Sprzedaż dzikich ziół jest w Polsce legalna, ale tylko gatunków niechronionych i tylko zgodnie z przepisami o żywności. Najprostsza droga to oddanie zbioru do skupu ziół. Sprzedaż prosto do klientów to już działalność na rynku żywności. Przy każdej formie obowiązuje jedna twarda zasada: nie wolno pisać, że zioło na coś pomaga.

Ile płacą skupy

Skupy płacą za surowiec świeży (mokry) albo wysuszony, oczyszczony i bez zanieczyszczeń. Przykładowe ceny z dwóch cenników z 2026 roku:

Z kilku kilogramów świeżych liści wychodzi około 1 kg suszu, dlatego cena suchego surowca jest kilka razy wyższa. Skupy przyjmują tylko gatunki z aktualnej listy i ustalają wymagania co do czystości i wilgotności. Zadzwoń przed zbiorem. Korzenie wolno wykopywać tylko za zgodą właściciela gruntu, nie w lesie państwowym.

Czego nie wolno sprzedać

• Gatunków chronionych z natury, np. czosnku niedźwiedzia czy rokitnika, bez zezwolenia RDOŚ lub GDOŚ. Rozporządzenie zakazuje ich zbywania, oferowania do sprzedaży i posiadania. Czosnek niedźwiedzi z własnej uprawy sprzedać możesz.
• Roślin z parków narodowych i rezerwatów, gdzie zbiór jest zakazany.
• Większych ilości z lasu państwowego bez umowy z nadleśnictwem. Ustawa o lasach (art. 27) wymaga jej przy zbiorze dla celów przemysłowych.
• Roślin, których nie znasz na pewno, i roślin z miejsc zanieczyszczonych.

Sanepid i rejestracja

Zioła przeznaczone do spożycia, np. na napary czy do kuchni, są żywnością. Sanepid traktuje zbieranie runa leśnego i jego transport do zakładu jako produkcję pierwotną. Kto produkuje lub wprowadza do obrotu żywność, musi złożyć do powiatowego inspektora sanitarnego wniosek o wpis do rejestru zakładów (ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia, art. 61 i 62). Wpis jest bezpłatny. Za działalność bez wpisu grozi kara pieniężna od 1000 do 5000 zł (art. 103). Przepisy nie rozstrzygają jasno, czy wpis potrzebny jest osobie, która okazjonalnie oddaje swój zbiór do skupu. Zapytaj o to swoją powiatową stację sanepidu.

Sprzedaż suszonych ziół w paczkach klientom, w internecie czy na targu, wymaga przestrzegania przepisów o etykietowaniu żywności. Na etykiecie musi być m.in. nazwa, ilość, data minimalnej trwałości i dane producenta. Jeśli zioła sprzedajesz jako suplement diety, obowiązuje osobna procedura powiadomienia Głównego Inspektora Sanitarnego.

Zakaz oświadczeń zdrowotnych

Unijne przepisy nie pozwalają przypisywać żywności właściwości zapobiegania chorobom ani ich leczenia (rozporządzenie 1169/2011, art. 7 ust. 3). Rozporządzenie 1924/2006 dopuszcza oświadczenia zdrowotne tylko wtedy, gdy są zatwierdzone i wpisane do unijnego rejestru. Oświadczenia dla roślin (botanicals) czekają w rejestrze z dopiskiem "on hold". Jest ich około 2000, a Komisja Europejska nie zakończyła ich oceny od ponad dekady. Nie są zatwierdzone, a ich używanie w przejściowym trybie jest prawnie sporne. Najbezpieczniej ich nie używać.

Jeśli produkt przedstawiasz jako mający właściwości zapobiegania lub leczenia chorób, w świetle Prawa farmaceutycznego (art. 2 pkt 32) staje się produktem leczniczym. Taki produkt wymaga pozwolenia na dopuszczenie do obrotu, a reklama produktów leczniczych podlega ścisłym zasadom (art. 52 i dalsze). Dla tradycyjnych produktów leczniczych roślinnych istnieje uproszczona rejestracja na podstawie dyrektywy 2004/24/WE (art. 20a Prawa farmaceutycznego). Wymaga ona m.in. dowodów co najmniej 30-letniego stosowania, w tym 15 lat w UE, i nie jest dostępna dla osoby sprzedającej susz z łąki.

W praktyce: pisz, co to za roślina, skąd pochodzi, kiedy ją zebrano i jak jej użyć w kuchni. Nie pisz, na co pomaga, co wzmacnia, leczy czy łagodzi.

Podatek

Dochody ze sprzedaży surowców roślin zielarskich i dziko rosnących ziół leśnych, jagód, owoców leśnych i grzybów leśnych, zebranych osobiście albo z najbliższą rodziną, są zwolnione z podatku dochodowego (ustawa o PIT, art. 21 ust. 1 pkt 72). Zwolnienie dotyczy surowców z własnego zbioru, a nie przetworów ani ziół skupionych od innych osób. Przy regularnej sprzedaży zapytaj urząd skarbowy o działalność gospodarczą.

Novel food

Rośliny opisane w naszym kalendarzu jada się w Europie od dawna. Nowa żywność (novel food) to żywność niespożywana w UE w znaczącym stopniu przed 15 maja 1997 roku. Wymaga ona unijnego zezwolenia. Sprawdź katalog Komisji Europejskiej, jeśli chcesz sprzedawać nietypową część rośliny albo ekstrakt.

Źródła

• Dary Natury: wykaz gatunków ziół do zbioru, 19.10.2026
• Zioła Siedleckie: cennik skupu, sierpień 2026
• Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1399
• PSSE w Świdniku: produkcja pierwotna i sprzedaż bezpośrednia
• Ustawa o PIT, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 592, art. 21 ust. 1 pkt 72
• Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych
• Komisja Europejska: rejestr oświadczeń zdrowotnych
• Dyrektywa 2004/24/WE o tradycyjnych produktach leczniczych roślinnych
• Vitafoods Insights: on-hold botanical claims (2024)
• Komisja Europejska: katalog statusu nowej żywności